Во оваа епизода на Депрограма разговараме за најзначајните настани и процеси со повеќевековно и повеќедецениско одвивање, односно: – За начините за решавање на т.н Источно прашање, односно за судбината на европскиот дел на Османлиската империја во распаѓање; – За буните и востанијата задушени во крв, поттикнати од гладот за земја и безвластието во периодите на големите вооружени судири на балканот; – За Младотурската револуција и обидите за воспоставување униратна османлиска република од една страна, и федерација на републики од друга страна. Веруваме дека дадовме една логична рамка на многу историски настани за кои ден денес војуваат историчарите во комисиите и националистите на социјалните мрежи. Ќе наведеме само мал дел: Карпошово востание (1689), Востание на Дервиш Царе (1843-1844), Кресненско востание, Санстефанскиот мировен договор и Берлинскиот конгрес, сите во 1878 кога се создадоа повеќето денешни балакански држави, за официјалната средба во Ревал во 1908 меѓу англискиот и рускиот цар и нивните министри кои договориле „Автономна Македонија“ во рамките на Османлиската империја, за Младотурската револуција веднаш потоа и балканските војни само четири години подоцна… За се останато, гледајте ја 50-минутната дискусија со другарите Стефан Илиевски и Зоран Василески.
Në këtë episod të Deprograma, diskutojmë ngjarjet dhe proceset më të rëndësishme që shtrihen përgjatë shekujve dhe dekadave, përkatësisht: – Mënyrat për të zgjidhur të ashtuquajturën Çështje Lindore, pra fatin e pjesës evropiane të Perandorisë Osmane në shpërbërje; – Revoltat dhe kryengritjet e mbytura në gjak, të nxitura nga etja për tokë dhe anarkia gjatë periudhave të konflikteve të mëdha të armatosura në Ballkan; – Revolucioni i Gjonturqve dhe përpjekjet për të krijuar një republikë të bashkuar osmane nga njëra anë, dhe një federatë republikash nga ana tjetër. Ne besojmë se kemi ofruar një kornizë logjike për shumë ngjarje historike për të cilat historianët në komisione dhe nacionalistët në rrjetet sociale po luftojnë deri më sot. Do të përmendim vetëm një pjesë të vogël: Kryengritja e Karposhit (1689), Kryengritja e Dervish Cares (1843-1844), Kryengritja e Kresnës, Traktati i Paqes së Shën Stefanit dhe Kongresi i Berlinit, të gjitha në vitin 1878 kur u krijuan shumica e shteteve të sotme ballkanike, për takimin zyrtar në Reval në vitin 1908 midis carëve anglezë dhe rusë dhe ministrave të tyre që ranë dakord për një “Maqedoni Autonome” brenda Perandorisë Osmane, për Revolucionin e Gjonturqve menjëherë pas kësaj dhe Luftërat Ballkanike vetëm katër vjet më vonë… Për gjithçka tjetër, shikoni diskutimin 50-minutësh me shokët Stefan Ilievski dhe Zoran Vasileski.
