{"id":11621,"date":"2023-02-05T20:24:29","date_gmt":"2023-02-05T19:24:29","guid":{"rendered":"https:\/\/glasniidei.mk\/?p=11621"},"modified":"2023-02-05T20:24:31","modified_gmt":"2023-02-05T19:24:31","slug":"simona-naumoska-seksualiteti-kultura-shendetesore-tek-te-rinjte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/glasniidei.mk\/?p=11621","title":{"rendered":"Simona Naumoska: \u201eSeksualiteti &#8211; kultura sh\u00ebndet\u00ebsore tek t\u00eb rinjt\u00eb\u201c"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"600\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Public-health-poster-Sexual-Health-for-Youth-by-yooperann-is-licensed-under-CC-BY-NC-ND-2.0..jpg\" alt=\"&quot;Public health poster--Sexual Health for Youth&quot; by yooperann is licensed under CC BY-NC-ND 2.0.\" class=\"wp-image-11598\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Public-health-poster-Sexual-Health-for-Youth-by-yooperann-is-licensed-under-CC-BY-NC-ND-2.0..jpg 800w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Public-health-poster-Sexual-Health-for-Youth-by-yooperann-is-licensed-under-CC-BY-NC-ND-2.0.-300x225.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Public-health-poster-Sexual-Health-for-Youth-by-yooperann-is-licensed-under-CC-BY-NC-ND-2.0.-768x576.jpg 768w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Public-health-poster-Sexual-Health-for-Youth-by-yooperann-is-licensed-under-CC-BY-NC-ND-2.0.-150x113.jpg 150w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Public-health-poster-Sexual-Health-for-Youth-by-yooperann-is-licensed-under-CC-BY-NC-ND-2.0.-696x522.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">&#8220;Public health poster&#8211;Sexual Health for Youth&#8221; by yooperann is licensed under CC BY-NC-ND 2.0.\n\n\n<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Tema e marr\u00ebdh\u00ebnieve seksuale hap pashmangsh\u00ebm tem\u00ebn e sh\u00ebndetit seksual. P\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb k\u00ebtij teksti jan\u00eb anketuar 94 t\u00eb rinj t\u00eb mosh\u00ebs 16 deri n\u00eb 39 vje\u00e7. Prej tyre, 61 t\u00eb anketuar mendojn\u00eb se seksi \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb tem\u00eb tabu n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, k\u00ebtu do t\u00eb shtrohej pyetja: <strong>Cila \u00ebsht\u00eb gjendja seksualo-sh\u00ebndet\u00ebsore e t\u00eb rinjve, n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ruan nj\u00eb kultur\u00eb turpi rreth k\u00ebsaj karakteristike biologjike?<\/strong> Por, p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb plot\u00eb do t\u00eb ishte e vlefshme edhe t\u00eb merrej n\u00eb konsiderat\u00eb roli i sistemit ekonomik n\u00eb ruajtjen, pra mosmbajtjen e parandalimit, edukimit dhe trajtimit t\u00eb s\u00ebmundjeve seksualisht t\u00eb transmetueshme.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Seksi, seksualiteti dhe s\u00ebmundjet seksualisht t\u00eb transmetueshme si tema tabu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Shum\u00eb njer\u00ebz argumentojn\u00eb se edukimi p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet seksuale, menstruacionet, marr\u00ebdh\u00ebniet e dashuris\u00eb, etj. ajo duhet t\u00eb filloj\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi me nj\u00eb qasje t\u00eb hapur, t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr mosh\u00ebn nga prind\u00ebrit. <strong>N\u00eb anket\u00eb, pothuajse 60% e t\u00eb anketuarve jan\u00eb p\u00ebrgjigjur se n\u00eb familjen e tyre t\u00eb af\u00ebrt seksi konsiderohet nj\u00eb tem\u00eb tabu, nd\u00ebrsa 50% jan\u00eb p\u00ebrgjigjur se prind\u00ebrit e tyre nuk kan\u00eb folur kurr\u00eb me ta p\u00ebr k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje<\/strong>. Inkurajues ishte fakti q\u00eb 79% e atyre q\u00eb kishin nj\u00eb bised\u00eb t\u00eb till\u00eb deklaruan se ajo ishte zhvilluar nga aspekti edukativ si nj\u00eb bised\u00eb normale p\u00ebr nj\u00eb fenomen normal dhe natyror. Pjesa tjet\u00ebr, p\u00ebr fat t\u00eb keq, u p\u00ebrgjigj se qasja e prind\u00ebrve t\u00eb tyre ishte nga pozicioni i turpit \/ aspektit fetar \/ r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb &#8220;ruajtjes s\u00eb virgj\u00ebris\u00eb&#8221; \/ seksit si di\u00e7ka e rezervuar p\u00ebr martes\u00ebn ose nga aspekti i &#8220;ruajtjes s\u00eb past\u00ebrtis\u00eb fem\u00ebrore&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Dy pyetjet e ardhshme treguan pik\u00ebpamjet d\u00ebshtuese t\u00eb popullat\u00ebs, t\u00eb cilat jan\u00eb qart\u00eb rezultat i <strong>kultur\u00ebs patriarkale t\u00eb rr\u00ebnjosur thell\u00eb<\/strong>, q\u00eb ende mbizot\u00ebron n\u00eb Maqedoni. Gjegj\u00ebsisht, 41% jan\u00eb p\u00ebrgjigjur se seksualiteti fem\u00ebror dhe mashkullor shikohen ndryshe n\u00eb familjen e tyre, dhe nj\u00eb 95% e madhe jan\u00eb p\u00ebrgjigjur se n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, seksualiteti mashkullor dhe fem\u00ebror perceptohet diskriminues n\u00eb shoq\u00ebri.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb shum\u00eb se gjysma e t\u00eb anketuarve gjithashtu nuk kan\u00eb marr\u00eb kurr\u00eb arsim p\u00ebr s\u00ebmundjet seksualisht t\u00eb transmetueshme n\u00eb shkoll\u00eb.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-1.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 1\" class=\"wp-image-11591\" width=\"628\" height=\"344\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-1.jpg 628w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-1-300x164.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-1-150x82.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 1<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><strong>Sh\u00ebndeti dhe infeksionet seksualisht t\u00eb transmetueshme (IST)<\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"633\" height=\"318\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-2.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 2\" class=\"wp-image-11592\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-2.jpg 633w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-2-300x151.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-2-150x75.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 633px) 100vw, 633px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 2<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Ishte pozitive t\u00eb lexohen p\u00ebrgjigjet t\u00eb cilat k\u00ebrkonin nga t\u00eb anketuarit t\u00eb shkruanin se cilat IST i njohin dhe t\u00eb rendisin simptomat, sepse pothuajse t\u00eb gjith\u00eb kishin njohuri t\u00eb mira. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kategori s\u00ebmundjesh p\u00ebrfshihen infeksionet bakteriale, virale dhe parazitare q\u00eb jan\u00eb seksualisht t\u00eb transmetueshme ose nj\u00eb nga m\u00ebnyrat e transmetimit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmes seksit. Disa nga <strong>infeksionet bakteriale<\/strong> jan\u00eb sifilizi, gonorrea, infeksionet me klamidia, limfogranuloma venereum, trikomoniaza, shankri. Nga viralet mund t\u00eb p\u00ebrfshihen HIV dhe\/ose SIDA, hepatiti B, hepatiti C, infeksionet me virusin Herpes, infeksionet me HPV, nd\u00ebrsa <strong>s\u00ebmundjet parazitare<\/strong> p\u00ebrfshijn\u00eb trikomoniaz\u00ebn, giardiaz\u00ebn, morrat e turpshme dhe zgjebja. <strong>Disa nga simptomat e k\u00ebtyre s\u00ebmundjeve <\/strong>p\u00ebrfshijn\u00eb rrjedhje nga vagina q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ndryshme nga ato normalet, si dhe nga penisi ose anusi, er\u00eb specifike, dhimbje gjat\u00eb urinimit, skuqje, kruajtje, disa plag\u00eb, pu\u00e7rra, lytha rreth ose n\u00eb pjes\u00ebn e jashtme te organet gjenitale dhe lytha n\u00eb goj\u00eb ose n\u00eb fyt. Megjithat\u00eb, simptomat e s\u00ebmundjeve si SIDA, hepatiti B ose C kan\u00eb nj\u00eb paraqitje t\u00eb ndryshme dhe mund t\u00eb prekin disa sisteme organesh (n\u00eb HIV p\u00ebr shkak t\u00eb imunitetit t\u00eb zvog\u00ebluar) ose t\u00eb e prekin m\u00ebl\u00e7in\u00eb (n\u00eb hepatitin B dhe C), nd\u00ebrsa disa s\u00ebmundje si p.sh. sifilizi (n\u00eb faz\u00ebn e dyt\u00eb dhe t\u00eb tret\u00eb) mund t\u00eb ket\u00eb edhe nj\u00eb paraqitje q\u00eb prek organet e tjera. Disa infeksione seksualisht t\u00eb transmetueshme mund t\u00eb mbeten plot\u00ebsisht asimptomatike (gonorreja, infeksion klamidia) dhe personi mund t&#8217;ia kaloj\u00eb ato partner\u00ebve t\u00eb tij pa e ditur k\u00ebt\u00eb, dhe p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb simptomave dhe rrjedhimisht munges\u00ebs s\u00eb trajtimit, mund t\u00eb ndodhin ndryshime t\u00eb pakthyeshme n\u00eb organet gjenitale, t\u00eb cilat p\u00ebrfundimisht mund t\u00eb rezultojn\u00eb n\u00eb sterilitet..<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb anketuarit u pyet\u00ebn n\u00ebse mendojn\u00eb se gjat\u00eb seksit oral ose anal mund t\u00eb merret nj\u00eb IST, si dhe n\u00ebse nj\u00eb person q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb seksualisht aktiv mund t\u00eb ket\u00eb ende nj\u00eb IST. P\u00ebrgjigja p\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto pyetje \u00ebsht\u00eb PO. Prandaj \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebrdorimi i mbrojtjes gjat\u00eb seksit anal, si dhe kujdesi ose preferohet <strong>p\u00ebrdorimi i mbrojtjes edhe gjat\u00eb seksit oral<\/strong> (p.sh. nj\u00eb prezervativ ose nj\u00eb mbules\u00eb n\u00eb vulv\u00eb ose anus. Nj\u00eb mbules\u00eb e till\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet edhe n\u00ebse pritet nj\u00eb prezervativ i rregullt). N\u00ebse dikush \u00ebsht\u00eb alergjik ndaj lateksit, duhet t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb prezervativ\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga nj\u00eb material tjet\u00ebr. Njer\u00ebzit q\u00eb nuk jan\u00eb seksualisht aktiv\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb gjithashtu IST, sepse disa nga patogjen\u00ebt mund t\u00eb kalojn\u00eb nga n\u00ebna tek f\u00ebmija, si dhe p\u00ebrmes kontaktit l\u00ebkur\u00eb me l\u00ebkur\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse duhet t&#8217;i kushtoni kujdes rregullisht l\u00ebkur\u00ebs rreth organeve gjenitale, t\u00eb v\u00ebreni t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb tek partner\u00ebt dhe t\u00eb lajm\u00ebroheni te nj\u00eb mjek n\u00ebse v\u00ebreni ndonj\u00eb ndryshim t\u00eb pazakont\u00eb. <strong>37% e t\u00eb anketuarve mendojn\u00eb se prezervativ\u00ebt mbrojn\u00eb nga t\u00eb gjitha infektimet seksualisht t\u00eb transmetueshme, por prezervativ\u00ebt nuk mund t\u00eb parandalojn\u00eb transmetimin e s\u00ebmundjeve n\u00ebp\u00ebrmjet kontaktit me l\u00ebkur\u00ebn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pothuajse t\u00eb gjitha IST-t\u00eb kan\u00eb nj\u00eb trajtim p\u00ebrfundimtar dhe r\u00ebnd\u00ebsia e diagnostikimit t\u00eb hersh\u00ebm theksohet vazhdimisht p\u00ebr t\u00eb parandaluar pasoja t\u00eb r\u00ebnda. Infeksionet virale (disa prej tyre) jan\u00eb ato q\u00eb zakonisht nuk mund t\u00eb trajtohen. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse kontrollet e rregullta dhe vaksinimi (p\u00ebr HPV) jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Sot ekzistojn\u00eb medikamente shum\u00eb efektive p\u00ebr HIV-in, t\u00eb cil\u00ebt e reduktojn\u00eb k\u00ebt\u00eb infeksion n\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje kronike dhe i mund\u00ebsojn\u00eb t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb jet\u00eb normale dhe t\u00eb lindin f\u00ebmij\u00eb. Por fatkeq\u00ebsisht n\u00eb fush\u00ebn parandaluese, Qeveria d\u00ebshtoi n\u00eb vitin 2022 duke <strong>shkurtuar buxhetin<\/strong> p\u00ebr parandalimin e HIV-it me 40%.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb tekst nuk mund t\u00eb p\u00ebrfshihen plot\u00ebsisht t\u00eb gjitha IST-t\u00eb dhe simptomat e tyre dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye rekomandohet q\u00eb lexuesit t\u00eb edukohen nga burime t\u00eb besueshme.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prezervativ\u00ebt dhe (mos)p\u00ebrdorimi i tyre<\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"272\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-1024x272.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 3\" class=\"wp-image-11593\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-1024x272.jpg 1024w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-300x80.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-768x204.jpg 768w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-1536x408.jpg 1536w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-150x40.jpg 150w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-696x185.jpg 696w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3-1068x284.jpg 1068w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-3.jpg 1779w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 3<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><strong>30% e t\u00eb anketuarve deklaruan se nuk p\u00ebrdorin prezervativ gjat\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve seksuale<\/strong>, dhe ata q\u00eb e p\u00ebrdorin at\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti e p\u00ebrdorin p\u00ebr parandalimin e IST-ve dhe p\u00ebr parandalimin e shtatz\u00ebnis\u00eb. Shumica prej tyre jan\u00eb p\u00ebrgjigjur se nuk p\u00ebrdorin prezervativ, sepse jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb lidhje monogame dhe besojn\u00eb se jan\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm me partnerin dhe nuk kan\u00eb IST. Arsyet dhe situatat e tjera t\u00eb mosp\u00ebrdorimit t\u00eb prezervativit mund t\u00eb lexohen n\u00eb fragmentin e rezultateve:<\/p>\n\n\n\n<p>Nga e theksuara m\u00eb sip\u00ebr, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se dikush mund t\u00eb ket\u00eb&nbsp; IST pa qen\u00eb n\u00eb dijeni p\u00ebr at\u00eb. Sipas k\u00ebtij fakti, dikush q\u00eb ka nj\u00eb IST asimptomatike, mund ta transmetoj\u00eb at\u00eb te partneri i tij, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb p\u00ebrdoret mbrojtja.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>35% kan\u00eb deklaruar se n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre jan\u00eb detyruar nga partneri t\u00eb mos p\u00ebrdorin prezervativ gjat\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve seksuale<\/strong>. Ky fakt ndoshta mund t&#8217;i atribuohet nga nj\u00ebra an\u00eb njohjes s\u00eb pamjaftueshme t\u00eb IST-ve, simptomave, pasojave dhe m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb transmetimit t\u00eb tyre. Ky problem \u00ebsht\u00eb rezultat i edukimit t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm nga prind\u00ebrit, institucionet shkollore, si dhe promovimi i pamjaftuesh\u00ebm i m\u00ebnyrave p\u00ebr parandalimin e IST-ve nga autoritetet n\u00eb institucionet publike sh\u00ebndet\u00ebsore. Nga ana tjet\u00ebr, n\u00ebse b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebnie heteroseksuale, kjo mund t\u00eb jet\u00eb edhe p\u00ebr shkak t\u00eb patriarkatit q\u00eb i jep burrave nj\u00eb lloj supremacie ndaj gruas, nj\u00eb supremaci q\u00eb zgjeron kufijt\u00eb e veprimeve t\u00eb saj, edhe n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet seksuale. Meshkujt p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsi personale mund t&#8217;i bindin partneret e tyre q\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb seks t\u00eb pambrojtur, gj\u00eb q\u00eb nga nj\u00ebra an\u00eb tregon pakujdes p\u00ebr sh\u00ebndetin e vet dhe sh\u00ebndetin e partneres, dhe nga ana tjet\u00ebr tregon nj\u00eb pozicion arrogant t\u00eb mashkullit q\u00eb i jep p\u00ebrpar\u00ebsi k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij ndaj mir\u00ebqenies s\u00eb partneres\/partnerit t\u00eb tij..<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aspekti psikologjik i sh\u00ebndetit seksual<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Stigma rreth seksit mund t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb parandalimin e nj\u00eb personi q\u00eb t\u00eb shijoj\u00eb plot\u00ebsisht marr\u00ebdh\u00ebniet seksuale. Presioni nga mjedisi, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rrethet ultra-fetare, ku mund t\u00eb turp\u00ebrohet p\u00ebr orientimin e tij seksual, seksi para martes\u00ebs, seksualiteti fem\u00ebror, marr\u00ebdh\u00ebniet poliamoroze, marr\u00ebdh\u00ebniet e hapura etj. mund t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb shqet\u00ebsime t\u00eb konsiderueshme psikologjike. <strong>Viktimat kryesisht<\/strong><strong> jan\u00eb<\/strong><strong> gra dhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb komunitetit LGBT+.<\/strong> Kjo mund t\u00eb shkaktoj\u00eb edhe situata ku viktimat mund t\u00eb jen\u00eb n\u00eb depresion dhe madje t\u00eb kryejn\u00eb vet\u00ebvrasje apo tentativ\u00eb p\u00ebr vet\u00ebvrasje p\u00ebr shkak t\u00eb stresit nga mjedisi, turpit, shtatz\u00ebnis\u00eb jasht\u00eb martese, abuzimit n\u00eb rrjetet sociale etj.<\/p>\n\n\n\n<p>U p\u00ebrmend m\u00eb lart se shoq\u00ebria ende diskriminon seksualitetin fem\u00ebror dhe mashkullor. <strong>Burrat kan\u00eb g\u00ebzuar gjithmon\u00eb liri m\u00eb t\u00eb madhe, nd\u00ebrsa grat\u00eb jan\u00eb detyruar t\u00eb ruajn\u00eb nj\u00ebfar\u00eb &#8220;past\u00ebrti dhe pafaj\u00ebsi fem\u00ebrore&#8221;<\/strong>. Kjo p\u00ebrjet\u00ebson &#8220;pron\u00ebsin\u00eb&#8221; mashkullore t\u00eb grave (sociale dhe financiare) t\u00eb promovuar nga patriarkati. Kjo vlen edhe p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e autonomis\u00eb trupore \u2013 aft\u00ebsin\u00eb e grave p\u00ebr t\u00eb vendosur vet\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn e tyre seksuale, si dhe p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr abort.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa vet\u00ebm 3% e t\u00eb anketuarve e konsiderojn\u00eb t\u00eb turpshme t\u00eb kesh nj\u00eb IST, n\u00eb praktik\u00eb ka ende nj\u00eb stigm\u00eb rreth k\u00ebtyre s\u00ebmundjeve. K\u00ebshtu q\u00eb, 7% jan\u00eb p\u00ebrgjigjur se nuk ndihen t\u00eb lir\u00eb t\u00eb flasin me mjekun ose gjinekologun e tyre n\u00ebse dyshojn\u00eb se kan\u00eb simptoma t\u00eb IST, nd\u00ebrsa 30% kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se vet\u00ebm pjes\u00ebrisht ndjehen t\u00eb lir\u00eb. P\u00ebr shkak t\u00eb stigm\u00ebs s\u00eb IST-ve, pacient\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb turp ose frik\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb te mjeku p\u00ebr shkak t\u00eb diagnoz\u00ebs s\u00eb mundshme, dhe t\u00eb ken\u00eb turp t\u00eb ndajn\u00eb informacionin p\u00ebr IST-n\u00eb me partnerin e tyre, n\u00eb kushte kur ai\/ajo gjithashtu duhet t\u00eb marr\u00eb terapi paralelisht. (si n\u00eb klamidia). E gjith\u00eb kjo mund t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb diagnostikimin e pakohsh\u00ebm, transmetimin e s\u00ebmundjes te partner\u00ebt e tjer\u00eb, dhe pasoja t\u00eb pakthyeshme sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjith\u00ebse shumica e t\u00eb anketuarve deklaruan se do t\u00eb ndiheshin t\u00eb lir\u00eb t\u00eb flisnin me partnerin\/partner\u00ebt e tyre p\u00ebr IST-t\u00eb, por ka ende nga ata q\u00eb nuk ndihen t\u00eb lir\u00eb. Rezultatet e k\u00ebsaj pyetjeje jan\u00eb m\u00eb posht\u00eb:<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"298\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-1024x298.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 4\" class=\"wp-image-11594\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-1024x298.jpg 1024w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-300x87.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-768x223.jpg 768w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-150x44.jpg 150w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-696x203.jpg 696w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4-1068x311.jpg 1068w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-4.jpg 1275w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 4<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><strong>Kushtet materiale dhe s\u00ebmundjet seksualisht t\u00eb transmetueshme<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb tekstin e epidemiologjis\u00eb q\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb Fakultetin e Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb Shkup, shkruhet se &#8220;incidenca dhe prevalenca e IST-ve ndryshojn\u00eb dhe jan\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb dallimeve n\u00eb kushtet ekonomike, sociale dhe kulturore si dhe standardet ekzistuese sh\u00ebndet\u00ebsore&#8221;, dhe si faktor\u00eb rreziku p\u00ebr p\u00ebrhapjen e IST-e, renditen edhe varf\u00ebria dhe luft\u00ebrat.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Shtresat m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb popullsis\u00eb shpesh nuk mund t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb kontrollet e rregullta te gjinekologu\/mjeku, si dhe blerjen e vazhdueshme t\u00eb kontraceptiv\u00ebve. Rreth 83% e t\u00eb anketuarve besojn\u00eb se prezervativ\u00ebt jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Shteti jo vet\u00ebm q\u00eb &nbsp;kursen parandalimin e IST-ve, por \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se sistemi ekonomik i vendos t\u00eb varf\u00ebrit n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb cenueshme p\u00ebr marrjen e IST-ve dhe shtatz\u00ebnit\u00eb e pad\u00ebshiruara. Varf\u00ebria e b\u00ebn t\u00eb padisponuesh\u00ebm edhe abortin p\u00ebr shtatz\u00ebnit\u00eb e pad\u00ebshiruara dhe disa qytetar\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb mjeteve financiare mund t\u00eb privohen nga terapia p\u00ebr IST, p\u00ebr shkak se nuk mund ta p\u00ebrballojn\u00eb at\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Shtresat m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shpesh mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb pak t\u00eb arsimuara p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb financave dhe t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjeshme ndaj besimeve fetare. Gjithashtu duket se disa nga mesazhet p\u00ebr \u00e7lirimin seksual, edukimin seksual dhe feminizmin dhe luft\u00ebn e supozuar n\u00eb k\u00ebto fusha, jan\u00eb ende t\u00eb p\u00ebrqendruara n\u00eb Shkup, dhe synojn\u00eb t\u00eb pasurit q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jetese m\u00eb t\u00eb lir\u00eb, duke e l\u00ebn\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb vendit n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb territ konservator. Disa qytetar\u00eb nuk kan\u00eb as akses tek gjinekologu familjar n\u00eb vendbanimet e tyre, dhe pjesa m\u00eb e madhe e grave n\u00eb vend jan\u00eb pun\u00ebtore, t\u00eb shtypura dhe t\u00eb shfryt\u00ebzuara plot\u00ebsisht, lufta feministe e t\u00eb cilave do t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb qasje t\u00eb hapur ndaj bised\u00ebs p\u00ebr IST. duhet t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrmes luft\u00ebs s\u00eb klasave. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn pozit\u00eb jan\u00eb edhe an\u00ebtar\u00ebt e komunitetit LGBT+ q\u00eb nuk vijn\u00eb nga shtresat e pasura t\u00eb popullsis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Konkluzioni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>IST \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i sh\u00ebndetit publik q\u00eb k\u00ebrkon shum\u00eb v\u00ebmendje. Duhet t\u00eb punojm\u00eb n\u00eb edukim dhe parandalim. Shteti nuk duhet t\u00eb kursej\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e qytetar\u00ebve t\u00eb vet. N\u00eb fund t\u00eb fundit, e vetmja zgjidhje p\u00ebr zgjidhjen e plot\u00eb t\u00eb k\u00ebtij problemi \u00ebsht\u00eb ndryshimi i sistemit ekonomik dhe vlerave q\u00eb vijn\u00eb me t\u00eb. Punonj\u00ebsit sh\u00ebndet\u00ebsor duhet t\u00eb praktikojn\u00eb nj\u00eb qasje t\u00eb hapur ndaj k\u00ebtyre \u00e7\u00ebshtjeve me pacient\u00ebt e tyre dhe t\u00eb mos bien vet\u00eb n\u00eb mendime diskriminuese q\u00eb jan\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me mjek\u00ebsin\u00eb e bazuar n\u00eb prova. N\u00eb fund, do t&#8217;i bashk\u00ebngjiten edhe rezultatet e pyetjeve p\u00ebr kontrolle dhe testime t\u00eb rregullta, t\u00eb cilat tregojn\u00eb qart\u00eb se ka shum\u00eb d\u00ebshtime n\u00eb at\u00eb fush\u00eb, dhe se duhet punuar p\u00ebr nj\u00eb ndryshim pozitiv.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"688\" height=\"395\" data-id=\"11595\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-5.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 5\" class=\"wp-image-11595\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-5.jpg 688w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-5-300x172.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-5-150x86.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 688px) 100vw, 688px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"694\" height=\"394\" data-id=\"11596\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-6.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 6\" class=\"wp-image-11596\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-6.jpg 694w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-6-300x170.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-6-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 694px) 100vw, 694px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a 6<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"734\" height=\"433\" data-id=\"11597\" src=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-7.jpg\" alt=\"\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a7\" class=\"wp-image-11597\" srcset=\"https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-7.jpg 734w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-7-300x177.jpg 300w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-7-150x88.jpg 150w, https:\/\/glasniidei.mk\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/\u0441\u043b\u0438\u043a\u0430-7-696x411.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 734px) 100vw, 734px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u0413\u0440\u0430\u0444\u0438\u043a7<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Simona Naumoska<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lekturoi: E. M.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P\u00ebrktheu E. M.<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tema e marr\u00ebdh\u00ebnieve seksuale hap pashmangsh\u00ebm tem\u00ebn e sh\u00ebndetit seksual. P\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb k\u00ebtij teksti jan\u00eb anketuar 94 t\u00eb rinj t\u00eb mosh\u00ebs 16 deri n\u00eb 39 vje\u00e7. Prej tyre, 61 t\u00eb anketuar mendojn\u00eb se seksi \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb tem\u00eb tabu n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, k\u00ebtu do t\u00eb shtrohej pyetja: Cila \u00ebsht\u00eb gjendja seksualo-sh\u00ebndet\u00ebsore e t\u00eb rinjve, n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ruan nj\u00eb kultur\u00eb turpi rreth k\u00ebsaj karakteristike biologjike? Por, p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb plot\u00eb do t\u00eb ishte e vlefshme edhe t\u00eb merrej n\u00eb konsiderat\u00eb roli i sistemit ekonomik n\u00eb ruajtjen, pra mosmbajtjen e parandalimit, edukimit dhe trajtimit t\u00eb s\u00ebmundjeve seksualisht t\u00eb transmetueshme.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11598,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"episode_type":"","audio_file":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","filesize_raw":"","footnotes":""},"categories":[61],"tags":[71],"class_list":{"0":"post-11621","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-61","8":"tag-71"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11621","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11621"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11621\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11624,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11621\/revisions\/11624"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11621"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11621"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/glasniidei.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11621"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}